Etapy rozwoju mowy


 

 

W procesie kształtowania się mowy dziecka ważny jest już okres prenatalny, kiedy to w czwartym miesiącu życia płodowego powstają ośrodki mowy. W okresie niemowlęcym na prawidłowy rozwój mowy dziecka korzystnie wpływa karmienie piersią – ssanie w naturalny sposób usprawnia mięśnie warg, policzków i języka. Jeżeli nie jest możliwe karmienie piersią, należy wybrać butelkę ze smoczkiem o krótkiej, nieco spłaszczonej części, z licznymi małymi otworkami, imitującej brodawkę kobiecą. Należy pamiętać o tym, by nie podawać dziecku między karmieniami pustych smoczków, ponieważ zbyt długie ssanie, połączone z karmieniem butelką, powoduje nieprawidłowości w budowie narządów artykulacyjnych. Podczas karmienia powinno się również właściwie ułożyć niemowlę – ułożenie poziome utrudnia oddychanie przez nos i połykanie. Ponadto w czasie snu dziecko powinno mieć zamknięte usta – otwieranie ust prowadzi do wykształcenia nieprawidłowego nawyku oddychania przez usta, a to może przynieść efekty w postaci częstych nieżytów górnych dróg oddechowych, anomalii zgryzu oraz wypaczeń funkcji języka.

 

W przypadku dzieci starszych dla prawidłowego rozwoju aparatu artykulacyjnego, budowy zgryzu i ćwiczenia mięśni artykulacyjnych korzystne jest jedzenie owoców ze skórką i żucie surowej marchewki.

 

Leon Kaczmarek wyróżnia cztery etapy rozwoju mowy:

 

  1. Okres melodii, 1. rok życia (0 – 1): dziecko porozumiewa się z otoczeniem za pomocą krzyku, płaczu, okrzyków, tworów onomatopeicznych, gestykulacji, mimiki. Wymawia w tym okresie poprawnie tylko kilka głosek, takich jak: a, e, i (sporadycznie), m, b, n, t, d.
  2. Okres wyrazu, sygnału niepodzielnego (1 – 2): dziecko wypowiada pojedyncze słowa lub kawałki słów zwane sygnałami strzępkowymi; artykulacja jest niedokształcona, ale zaznacza się poprawna prozodia (melodia, akcent, rytm). Wyrazistość mowy poprawia się, dziecko wymawia wszystkie samogłoski ustne, a repertuar spółgłosek rozszerza się i dziecko wymawia: p, b, m, t, d, n, ń, ś, j, k, k’. Spółgłoski ć, ź są zastępowane przez t, t’, d, d’, c. Zamiast l występuje niekiedy ł, k bywa zastępowane przez t, a g przez d. W tym okresie pojawia się redukcja grup spółgłoskowych oraz elizje spółgłoskowe na początku wyrazu. Dziecko wymawia około 300 słów.
  3. Okres zdania, sygnału podzielnego (2 – 3): dziecko rozwija wypowiedzi pod względem gramatycznym, fonologicznym i leksykalnym. Zauważalny jest postęp w wymowie dziecka. Prawidłowo brzmią już wszystkie samogłoski, wszystkie spółgłoski wargowe twarde i zmiękczone p, b, p’, b’, m, m’, wargowo-zębowe twarde i zmiękczone f, v, f’, v’, środkowo-językowe ś, ź, ć, dź, ń, tylnojęzykowe zwarte twarde i zmiękczone k, g, k’, g’ oraz szczelinowa twarda h. Dziecko wymawia t, d, ł. Pojawia się przedniojęzykowo-dziąsłowe, półotwarte l, l’. l występuje w miejscu r. j wymawiane jest w normalnych pozycjach, ale może też występować w miejscu l lub r. Dziecko wymawia 1000 – 1500 słów)
  4. Okres swoistej mowy dziecięcej (3 – 7): dziecko porozumiewa się z otoczeniem za pomocą sygnałów semantycznych, podzielnych, przejętych od otoczenia. Ma jeszcze problemy w stosowaniu zasad budowania wypowiedzi – kształtuje drogą analogii, kontaminacji, przestawki itd. twory językowe, charakteryzujące się świeżością, oryginalnością, niezwykłością. W ostatniej fazie tego etapu dziecko opanowuje poprawna wymowę. Dojrzewa cały system spółgłoskowy, dziecko mówi wyraźnie. Od 3 roku życia obserwujemy rozwój mowy. Dziecko mówi zdaniami, rozwijając myślenie, co wyraża się poprzez formułowanie pytań (jest to tzw. wiek pytań, dziecko zalewa dorosłych pytaniami, jest pod tym względem natarczywe, chce zaspokoić swoją ciekawość). Otoczenie powinno cierpliwie udzielać dziecku wyczerpujących odpowiedzi i wciągać je w rozmowę – odpowiedzi te powinny być krótkie, prawdziwe, proste, podstawowe. Dziecko wymawia około 4000 słów.

Jurkowski w okresie melodii wyróżnia dwa zjawiska:

- Głużenie: pojawia się samorzutnie, w 2., 3. lub 4. miesiącu życia; są to ekspresje głosowe związane z pozytywnymi stanami emocjonalnymi; dźwięki te są bardzo trudne do rozróżnienia; głużenie występujące wraz z dynamiczna mimiką stanowią trening narządów artykulacyjnych przygotowujących się do mówienia; głużenie jest odruchem bezwarunkowym.

- Gaworzenie: zamierzone, świadome powtarzanie dźwięków i sylab, pojawiające się w okresie między 5. a 8. miesiącem życia; stanowi ćwiczenie aparatu słuchowo-artykulacyjnego i łącznie z kontaktami społecznymi zachęca dziecko do wydawania dźwięków, które występują w mowie otoczenia; jest odruchem warunkowym; dziecko powtarza dźwięki, które przechwyciło od dorosłych, ćwicząc w ten sposób słuch i pamięć; pod koniec pierwszego roku życia dziecko zaczyna rozumieć mowę otoczenia.

 

Dzieci reagują najpierw na elementy prozodyczne języka, a dopiero potem na treść zawartą w słowach!!!